Tiroid Ablasyonu: Hazırlıktan Takibe İşlem Günü

Ablasyon, nodülü ameliyatla çıkarmak yerine yerinde etkisiz hâle getirmeyi amaçlayan bir işlemdir. Ultrason kılavuzluğunda ince bir iğne nodülün içine yerleştirilir; uçtan verilen enerji hedef dokuyu ısıtır ve doku canlılığını yitirir. Vücut zaman içinde bu alanı küçültür.

Isıyla çalışan yöntemler radyofrekans ablasyon, mikrodalga ablasyon ve lazer ablasyondur. Bunların içinde en yaygın kullanılan ve kılavuzlarda en ayrıntılı incelenmiş olanı radyofrekanstır.

Sıvı ağırlıklı nodüllerde ısı yerine farklı bir yol izlenir: sıvı boşaltılır ve ardından etanol ablasyonu uygulanır. Hangi yöntemin seçileceğine nodülün ultrasondaki yapısı karar verir.

Birinci basamak ayrıntılı ultrason değerlendirmesidir. Nodülün boyutu, iç yapısı, tiroid içindeki yerleşimi ve ses teli siniri, yemek borusu, soluk borusu gibi komşu yapılarla ilişkisi burada belirlenir. Plan bu incelemeye göre kurulur.

İkincisi tiroid hormon tetkikleridir. TSH ve gerektiğinde diğer düzeyler, bezin fazla mı az mı çalıştığını gösterir.

Üçüncüsü iğne biyopsisidir. Ablasyon doku çıkarmadığı için patolojik inceleme yapılamaz; bu nedenle nodülün iyi huylu olduğu işlemden önce belgelenmiş olmalıdır. Uluslararası uygulamada bu doğrulama çoğu kez iki ayrı biyopsi ile yapılır.

Sintigrafi ise rutin bir tetkik değildir. TSH düşük bulunmuşsa ya da fazla hormon üreten (otonom çalışan) bir nodül düşünülüyorsa istenir; nodülün iyot tutup tutmadığını göstererek tedavi planını değiştirebilir. TSH normalse çoğu hastada sintigrafiye gerek duyulmaz.

Ayrıca kullandığınız ilaçlar — özellikle kan sulandırıcılar — işlemden önce mutlaka bildirilmelidir; bunların bir bölümüne geçici ara verilmesi gerekebilir.

İşlem ameliyathane değil, ultrason odası ortamında yapılır. Sırtüstü yatarsınız ve boyun hafifçe geriye alınır. Cilt temizlendikten sonra giriş bölgesine lokal anestezi uygulanır.

Ardından çoğu hastada nodülün çevresine seyreltik dekstroz içeren serin bir sıvı verilir. Buna hidrodiseksiyon denir; amaç, nodül ile komşu sinir ve organlar arasına bir sıvı yastığı koyarak ısıdan korumaktır. Bu sıvı için tuzlu su yerine dekstroz tercih edilir, çünkü tuzlu su elektrik akımını ileterek radyofrekans uygulamasını etkileyebilir.

Sonra ucu aktif olan özel iğne ultrason eşliğinde nodülün içine yerleştirilir ve enerji verilmeye başlanır. Enerji tek noktadan değil, nodül küçük bölümlere ayrılarak adım adım uygulanır; iğne ucu ekranda kesintisiz izlenir.

İşlem boyunca uyanıksınızdır ve hekiminiz aralıklarla sizinle konuşur. Bu bir sohbet değil, güvenlik ölçümüdür: sesinizdeki bir değişiklik, ses teli sinirine yaklaşıldığının erken uyarısı olabilir. Boyunda sıcaklık ve baskı hissi olabilir; rahatsızlık duyduğunuzda ek anestezi yapılır.

İşlem çoğunlukla yarım saat ile bir saat arasında sürer. Röntgen ışını kullanılmadığı için radyasyona maruz kalmazsınız.

İçeriği büyük ölçüde sıvı olan nodüllerde önce iğneyle sıvı boşaltılır. Yalnız boşaltma çoğu zaman kalıcı olmaz; kese yeniden dolabilir. Bu nedenle boşaltmanın ardından kese duvarına etanol verilerek yeniden sıvı toplanması engellenmeye çalışılır.

Karma yapıdaki nodüllerde iki basamaklı bir plan kurulur: önce sıvı bölüm ele alınır, ardından kalan katı bölüm için termal ablasyon değerlendirilir. Bu iki basamak bazen aynı seansta, bazen ayrı seanslarda yapılır.

Kısa bir gözlem süresinin ardından aynı gün evinize dönersiniz. İlk yirmi dört saatte ağır fiziksel aktiviteden, işlem bölgesine bastırmaktan ve sert masajdan kaçınmanız önerilir.

Boyunda hassasiyet, hafif şişlik ve bazen morarma beklenen bulgulardır ve birkaç gün içinde geriler. Ağrı olursa hekiminizin önerdiği ağrı kesici kullanılabilir; bölgeye soğuk uygulamak da rahatlatır.

İlk günlerde yumuşak ve ılık beslenmek çoğu hastayı rahatlatır. Bu bir zorunluluk değil, konfor önerisidir.

Sık görülen yan etkiler geçicidir: boyunda ağrı, ciltte kızarıklık, şişlik ve hafif morarma. Bunlar genellikle kendiliğinden geçer.

Nadir görülen komplikasyonlar arasında kanama, boyunda hematom, ses kısıklığı, komşu sinir ya da damar yaralanması yer alır. Ses kısıklığı çoğu olguda geçicidir; ısının sinire komşuluğundan kaynaklanır ve haftalar içinde düzelir.

Tiroid hormon dengesinin bozulması, paratiroid bezlerinin etkilenmesi ve kanda kalsiyum düşüklüğü bu işlemde cerrahiye göre çok daha seyrek beklenen sorunlardır; çünkü tiroidin sağlam dokusu ve paratiroid bezleri yerinde bırakılır.

Karşılaştırmalı çalışmalarda ablasyon uygulanan hastalarda işleme bağlı komşu yapı yaralanmalarının cerrahiye göre daha seyrek görüldüğü bildirilmiştir. Yine de bu, risk yok demek değildir — bu nedenle uygulayıcının deneyimi ve doğru hasta seçimi belirleyicidir.

Nodül işlemle anında kaybolmaz. Küçülme aylar içinde kademeli ilerler ve genellikle birinci yılın sonuna doğru oturur; bu süreç ultrasonla izlenir.

Kontroller genellikle 1., 3., 6. ve 12. aylarda planlanır. Her kontrolde nodülün hacmi ölçülür, kalan dokunun görünümü değerlendirilir ve gerektiğinde tiroid hormon düzeylerine bakılır.

Takip ultrasonunun mümkünse işlemi yapan radyolog tarafından ve işlem öncesi görüntülerle karşılaştırılarak yapılması, değerlendirmenin güvenilirliğini artırır. Farklı cihazlarda ve farklı ellerde yapılan ölçümler arasında fark çıkabilir; karşılaştırmanın aynı çizgide yürümesi bu nedenle önemlidir.

Büyük nodüllerde yeterli küçülme için ikinci bir seans gerekebilir. Ayrıca kalan küçük bir doku artığı yıllar içinde yeniden büyüyebilir; bu ihtimal cerrahi sonrası nüks ihtimali gibi baştan bilinir ve takiple izlenir.

Boyunda hızla büyüyen şişlik, nefes almakta zorlanma, yutkunmada belirgin güçlük, ateş ya da geçmeyen bir ses değişikliği olursa gecikmeden başvurun.

Beklenenden şiddetli ve ağrı kesiciyle geçmeyen bir ağrı da değerlendirilmelidir. Bu bulguların çoğu ciddi bir sorunun işareti olmasa da erken bakılması doğru olandır.